Postbus 51\ Home \ Thema's \ Gezondheid en zorg \ Zorg \ Kwaliteit zorg

Mag ik, of iemand anders die geen arts is, medisch handelen in een noodsituatie?

Volgens het Burgerlijk Wetboek moet u in noodsituaties hulp verlenen ‘naar beste weten en kunnen’. Daar kunnen ook medische handelingen bij horen, als u de overtuiging heeft dat u niet snel genoeg de hulp van een arts of medisch deskundige kunt inroepen. Dat kan bijvoorbeeld als u iemand ziet stikken of als u getuige bent van een ongeluk. U moet dan doen wat u kunt om iemand te helpen.

Voorbehouden handelingen
Buiten noodsituaties mag u bepaalde handelingen niet zomaar uitvoeren. Deze handelingen worden ‘voorbehouden handelingen’ genoemd. Voorbeelden van voorbehouden handelingen zijn:

• ·                                 heelkundige en verloskundige handelingen;

• ·                                 puncties en injecties geven;

• ·                                 iemand defibrilleren;

• ·                                 kunstmatige fertilisatie.

Toestemming arts
Bovenstaande handelingen mag u alleen uitvoeren als u daarvoor geleerd heeft, of als u toestemming heeft van een arts. De arts moet ervan overtuigd zijn dat u de handeling kunt uitvoeren. 

Medicijnen
Het geven van medicatie is geen voorbehouden handeling, tenzij de manier waarop dit gebeurt (injectie, infuus) een voorbehouden handeling is.
 
Als iemand in uw familie bijvoorbeeld regelmatig insuline moet hebben, dan kunt u dit onder voorwaarden zelf doen. U kunt ook de injecties door anderen laten geven, bijvoorbeeld door een leerkracht. Wel moet het duidelijk zijn dat deze voorbehouden medische handeling noodzakelijk is. Anders kunt u het beter aan een arts overlaten.
 
Zo handelt een gezinsverzorgende die op eigen initiatief via een injectie insuline toedient, onbevoegd en is daarom strafbaar. Maar een diabetespatiënt mag bij zichzelf insuline spuiten; ouders mogen een sonde inbrengen bij hun verstandelijk gehandicapte kind dat niet zelfstandig voedsel tot zich kan nemen. Familieleden mogen voorbehouden handelingen bij een patiënt uitvoeren. Wel moeten ze daarbij zo zorgvuldig mogelijk handelen. Wie ernstige schade aan een ander veroorzaakt, is strafbaar. Ook als de handeling noodzakelijk is. 

Wetgeving
In de Wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (wet BIG) is vastgelegd wie welke geneeskundige handelingen mag uitvoeren. In de publicatie ‘Onder voorbehoud’ leest u alles over voorbehouden medische handelingen.